Deucalion en Pyrrha

Start Omhoog Prometheus Deucalion en Pyrrha Danaiden Pandora Herakles en Atlas Minotaurus Jason en Medea Lapithen en Centauren Achilles Penelope Orpheus

Deucalion en Pyrrha

Gemaakt door  Koen Borghijs en Sam Geens uit 3 Latijn

Vroeger vertelden de Romeinen en de Grieken verschillende mythen, dit was onder meer om onverklaarbare natuurverschijnselen te verklaren. Eén van deze mythen was die van Deucalion en Pyrrha. Deze Griekse mythe vertelt over de woede van Zeus, beschermheer van de gastvriendschap tegenover de mensheid. Hij wordt bedrogen en om zich te wreken stuurt hij een zondvloed over de wereld. Deze zondvloed zou de ondergang van de aarde hebben betekend, als Deucalion, zoon van Prometheus  en  zijn echtgenote Pyrrha, dochter van Epimetheus, de vloed niet hadden overleefd. Deze twee, die tevens ook neef en nicht van elkaar waren, werden door Prometheus gewaarschuwd en konden nog net op tijd een ark bouwen en een voedselvoorraad opbouwen.

Deze zeer boeiende scheppingsmythe maakt deel uit van de Metamorfosen, een werk van Ovidius, waarmee deze Romeinse dichter een groot literair succes had. Je kan het verhaal over Deucalion en Pyrrha helemaal in het begin van dit boek terugvinden.

De mythe zelf:

1. Stamboom:

Zeus X Hera
Gaea X Uranus
Cronos X Rhea
Prometheus X Kylmene

Epimetheus X Pandora

 

Deucalion X Phyrrha
Poseidon X Amphitrite

2.Het verhaal:

Het gaat slecht met de vriendschap tussen de mensen.

 Al dagen zat Zeus met een probleem: het gerucht deed de ronde dat het steeds slechter ging met de mensheid. Overal was wanorde en chaos troef. Zeus die een groot vertrouwen had in de mensheid, kon dit niet geloven. Daarom besloot hij de proef op de som te nemen. Zeus stond op het punt te vertrekken toen Hera kwam aanlopen: “Waar ga je naartoe, mijn echtgenote?”, zei ze, “Waarom laat je me achter?”. “Ach mijn liefste Hera”, antwoordde hij, “Het is mij ter ore gekomen dat de wereld der mensheid in pure chaos en wanorde baat! Daarom wil ik, voor het welzijn van de mensheid, dit onderzoeken. Ik zal hiervoor de tiran, met name Lycaon, een bezoekje brengen.”

 De dwaasheid van de tiran.

 Na een lange reis kwam Zeus eindelijk aan voor het paleis van Lycaon. Hij stapte de grote hal binnen en testte zijn gastvrijheid door zichzelf uit te nodigen voor het avondmaal. Onmiddellijk begonnen alle mensen te lachen. Maar Zeus riep woedend: “Wie zijn jullie om een god uit te lachen?!” Terstond werd het stil en bogen allen neder voor Zeus. Toch werd de stilte verbroken door de nog steeds lachende tiran Lycaon: “Een god, hè?”, zei hij spottend, “Dat zullen we nog wel eens zien!”

De tiran, sluw van aard, had een list bedacht om deze zogenaamde god op de proef te stellen. Lycaon doodde een van zijn krijgsgevangenen, één man uit de landstreek Molossia in Noord-Griekenland, liet hem bereiden en serveerde hem aan Zeus tijdens het diner als maaltijd. De tiran ging er van uit dat, wanneer zijn gast inderdaad een god was, hij wel zou merken dat het een mens was. En inderdaad, Zeus zag het meteen. Woedend, omdat het nog erger met de mensheid was gesteld dan hij had gedacht, wierp hij de tempel en het paleis van de tiran met een bliksemschicht aan gruzelementen. Hierop vertrok hij terug naar de Olympus, hij had genoeg gezien…

Zeus neemt zijn besluit.

Een week later kookte Zeus nog van woede. De persoonlijke belediging zou niet ongestraft blijven! Hiervoor vroeg hij zijn broer Poseidon om hulp: “Mijn broer”, begon hij, “Ik lig al dagen te piekeren wat ik met de mensheid zou doen. Geen enkele straf is groot genoeg om deze persoonlijke belediging te vergeten!” Waarop Poseidon kalm antwoordde: “Slechts water kan hun zonden nog weg wassen.”

Maanden later stuurde Poseidon de beloofde zondvloed over de aarde. De gevolgen waren verschrikkelijk voor de mensheid. Vrouwen schreeuwden om hun kinderen, bomen en huizen werden meegesleurd met de zondvloed. In paniek sloeg iedereen zijn handen ten hemelen en smeekten de goden om de ramp af te wenden, om vergiffenis. Maar Prometheus had zijn familie beschermd. Hij had zijn zoon, Deucalion, aangeraden een houten ark te bouwen en te vullen met voedsel. Tenslotte moest hij zelf plaats nemen samen met zijn vrouw Pyrrha.

Deucalion en Pyrrha redden het menselijk ras.

Maanden zwierven Deucalion en Pyrrha rond op de aarde die in een gigantische oceaan was veranderd. Tijdens de lange maanden wanhoopten en smeekten ze tot de goden: “O goden, wat hebben wij jullie misdaan? Waarom zijn jullie zo wreed?”. Maar na vele klaagbeden zakte het waterpeil langzaam. Tenslotte landden ze op de top van de Parnassus. Daar wachtten ze in hun ark tot al het water weggevloeid was.

 

Uiteindelijk daalden ze de berg af en bedankten ze de goden. Maar gauw beseften ze dat ze de enige mensen op aarde waren! Deucalion en Pyrrha wandelden doelloos verder tot ze een tempel zagen. Hier raadpleegden ze het heilige orakel: “O Zeus, o oppergod, laat gij zomaar uw neef en nicht omkomen? Laat gij, Zeus, de mensheid die gij zo beminde en behaagde, uitsterven?”. Hierop sprak het orakel: “Ga weg uit deze tempel en  maak de  gordels  van  de  kleren los en werp de botten van uw grote moeder achter uw rug.”
 

De tempel
Pyrrha die ontdaan was van deze grove uitspraak begon te huilen: “Waarom laten de goden mij het lichaam van mijn moeder onteren? Waarom moeten we deze heiligschennis ondergaan?” Maar Deucalion, slim van geest, besefte dat de grote moeder de aarde moest zijn en de botten de stenen voorstelden.
Deucalion en Pyrrha die niets te verliezen hadden, gehoorzaamden het orakel. Ze smeten de ene steen na de andere achter hun rug weg en uit elke steen die viel, ontstond er een nieuwe mens. De mensheid was gered!   
3. Stripverhaal:

1. Zeus hoort geruchten over de mensheid en besluit om op onderzoek te gaan.

2. Wanneer hij aankomt blijkt alles erger dan hij dacht. Hij vernietigt de tempel als vergelding 3. Voor een passende straf vraagt Zeus de hulp van zijn broer: Poseidon.

4. Poseidon stuurt zijn beloofde zondvloed over de mensen. Er heerst paniek!

5. Prometheus beval zijn zoon een ark te bouwen. Hierdoor kon hij met zijn vrouw de ramp overleven.

6. Na dagenlang te bidden tot de goden, landden Deucalion en Pyrrha op de Parnassus.

 

7. Nadat het waterpeil gezakt was, daalden Deucalion en Pyrrha de berg af en kwamen ze bij een tempel aan.

8. Hier baden ze tot de goden via het orakel. Ze kregen de opdracht om stenen achter hun rug te werpen. Hieruit ontstond het nieuwe mensen ras!

 
4. Nawerking

Over deze mythe zijn er zeer weinig afbeeldingen of voorwerpen terug te vinden, ofwel was deze mythe misschien niet zo belangrijk bij de Romein, ofwel zijn er vele overblijfselen in de loop der tijd verdwenen of stuk gegaan.

 Maar hier zijn toch enkele voorwerpen die de mythe vertellen:

 

Dit is de afbeelding van een soort waterbak in aardwerk, waarin gasten, die op bezoek kwamen hun handen konden wassen. Zoals je kan zien is ze nog in zeer goede staat gebleven. Ze is gemaakt door Orazio Fontana in de 16e  eeuw. Dit is een zeer mooi voorbeeld van hoe men mythes verwerkte in gebruiksvoorwerpen. De mythe is een beetje samengegoten tot enkele tekeningen die het hele verhaal vertellen. Centraal kan je Deucalion en Pyrrha zien die de stenen achter hun rug werpen.

 

Deze foto is de voorflap van een boek, “Spiegel van veran- dering”. Het boek bevat scènes uit de Metamorfosen. Deucalion en Pyrrha en tal van andere verhalen zijn hierin opgenomen, zowel in het Latijn als in het Nederlands.  Men beschikt ook over een staalkaart van Ovidius’ meesterwerk. Met dit boek wordt de plaats van de gekozen fragmenten binnen de structuur van het gehele werk zichtbaar gemaakt en verhelderd.

Het is je misschien wel opgevallen dat deze mythe sterk gelijkt op het beter bekende Hebreeuwse verhaal over de ark van Noah. Er is ook nog het Soemerische verhaal in de Gilgamesj waarin Oetnapisjtim vertelt dat hij door de god Ea werd gewaarschuwd voor een zondvloed. Merkwaardig is de grote overeenkomst in bijzonderheden als de ark, het stranden op een berg, en het uitzenden van vogels. Het valt ook wel op dat elk van deze drie verhalen is ontstaan in een cultuur die aan de Middellandse zee is gelegen. Het verhaal over een zondvloed is eigenlijk niet zo vreemd. Men veronderstelt dat er vroeger werkelijk een zondvloed heeft plaatsgevonden en dat er tijdens deze natuurramp ook een volkerenwissel heeft plaatsgevonden, wat een goede inspiratiebron is voor dichters en schrijvers. Zo kan je ook de verandering van chaos in orde verklaren.

De bronnen die we gebruikten zijn:

- Dr. Christopher, W. Blackwell, Mythologie voor Dumies, Addison Wesley, 2002
- R. Willis, Mythen van de mensheid, Anthos, 1994
- V. Ions, Mythologie van de wereld, Agon Elseviers, 1976
- Foto’s van het internet

 

Voor alle opmerkingen, suggesties, verbeteringen slechts 1 adres.
© Vakwerkgroep Latijn Bim-Sem Mechelen 2002-2004